پیام پر از «هیچ» وزیر معارف

نسیم ابراهیمی

هفته نامه نویدنو: پیامی را که وزیر معارف به‌مناسبت روز معلم منتشر کرده، پُر از «هیچ» است. هیچ حرفی در آن نهفته نیست؛ جز تکرار کلمات کلیشه‌ای. به چند نمونه از حرف‌های کلیشه‌ای و بی‌مفهوم این پیام اشاره می‌کنم:

  • «علوم و تجارب بشری از یک نسل به نسل دیگر و از یک جامعه به سائر جوامع انتقال می‌یابد...» این جمله، گذشته از سره‌نویسی و درست‌نویسی فارسی که در آن دیده نمی‌شود، فاقد محتوا نیز است. یعنی که وزیر معارف در خیالش قطع روند رشد و ارتباطات طبیعی اجتماعی می‌گذرد. طبیعی که است که نسل پسین شاهد کردارهای نسل پیشین خود است.
  • پیامبر اسلام خود را معلم خوانده است. با این جمله وزیر معارف می‌خواهد چه را بیان کند؟ خب، پیامبر اسلام خود را معلم خوانده که چه؟ در معلمی چه افتخاری وجود دارد؟ معلمی مثل ده‌ها مشغولیت دیگر یک شغل است، نه بیشتر و نه کمتر. شغل، همه‌اش شغل است، افتخاری در آن وجود ندارد؛ جز این‌که ما برای رام کردن صنف شغلی یک گروه اجتماعی شغل آن را آرمانی و تخیلی تعریف کنیم و به‌توصیف‌اش شعر بسراییم. این‌گونه آرمانی‌سازی و قدسی‌سازی شغل‌ها جز این‌که ما را از زندگی واقعی بیگانه می‌سازد، چیز دیگری نیست. هر شغل، جایگاه و اهمیت خاص خود را دارد. اگر یکی از این شغل‌ها نباشد، جامعه فلج یا حداقل با کاستی بزرگی مواجه می‌شود.
  • معلم‌ها با عاطفه‌ی پدری و مادری به دانش‌آموزان و پرورش آن‌ها توجه کنند. در رابطه با این حرف وزیر معارف باید گفت که محیط آموزشی با محیط خانواده‌گی کاملا متمایز از هم است. با عاطفه‌ی پدری و مادری نمی‌توان امور آموزشی را پیش برد. اگر همیشه عواطف پدر و مادر پاسخ نیازمندی آموزشی بود، نیاز به این همه هزینه و نهادسازی برای آموزش نبود. چرا معلمان با تعهد تخصصی‌شان به امور پرورشی و آموزشی دانش‌آموزان نپردازند. چه بپذیریم و چه نپذیریم نگاه بسیاری از پدران و مادران نسبت به فرزندان‌شان نگاه بالا به پایین است. از این زاویه‌ی فرهنگی، پدران و مادران، موجودات مقدسی‌اند و اطاعت از آن لازمی. مثل امور قدسی دینی که باید از آن‌ها اطاعت محض صورت گیرد. با چنین رویکردی نسبت به آموزش، دروازه‌ی پرسش و نقد در دایره‌ی آموزش گرفته می‌شود. معلم باید معلم باشد و پدر و مادر هم پدر و مادر. هیچ کدام جای دیگری نباید قرار گیرند. چون والدین همواره اعمال کننده‌ی خواست‌ها، سلایق، عقاید و افکارشان بر فرزندان‌اند. معلم نباید این‌گونه باشد.

آن‌چه که وزیر معارف در پیام خود می‌گفت؛ اما نگفت 

بهتر بود وزیر معارف در پیام خود به‌مناسبت روز معلم برنامه‌های به‌روز شده‎ی آموزشی حرف می‌زد. در این پیام ما منتظر بودیم که وزیر معارف از آخرین تغییراتی که در سیستم آموزشی، نصاب آموزشی و برنامه‌های محوری آموزشی وزارت معارف صحبت می‌کرد.

نمی‌گوییم که وزیر معارف در این پیام خود از چالش‌های اداری که در نهاد معارف وجود دارد حرف می‌زد، اما بهتر بود کاستی‌های نصاب و سیستم آموزشی که به معلم اجازه می‌دهد تا افکار افراطی را به دانش‌آموزان‌شان انتقال دهد، صحبت کند و راه حلی برای آن ارایه کند.

کوچک‌ترین انتظار ما از پیام وزیر معارف به‌مناسبت روز معلم این بود که حداقل ما این را فهمیدیم که معارف چگونه نهادی است؟ چه کاری می‌کند و قرار است چه کاری بکند؟